 |
| ਡਾ. ਅਨਿਸ਼ ਭਾਟੀਆ |
ਲੁਧਿਆਣਾ, 09 ਫਰਵਰੀ, 2026 (ਭਗਵਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ): ਓਵਰੀਅਨ ਕੈਂਸਰ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜਾਨਲੇਵਾ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਅਹੰਮ ਅੰਗ—ਅੰਡਾਸ਼ਿਆਂ (ਓਵਰੀਜ਼)—ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਕੈਂਸਰ ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਮ ਹਨ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਗਾਇਨਕੋਲੋਜੀਕਲ ਕੈਂਸਰ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਕਾਰਨ ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਕਸਰ ਦੇਰ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤੇ ਮਾਮਲੇ ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਨ-ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਜਾਂਚ ਤੇ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਨਤੀਜੇ ਕਾਫ਼ੀ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਅੰਡਾਸ਼ੇ ਅੰਡੇ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਐਸਟ੍ਰੋਜਨ ਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਸਟ੍ਰੋਨ ਵਰਗੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਾਰਮੋਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਹੰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਅੰਡਾਸ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਅਸਧਾਰਣ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੇਕਾਬੂ ਵਧਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਓਵਰੀਅਨ ਕੈਂਸਰ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਐਪੀਥੀਲੀਅਲ ਕੈਂਸਰ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਡਾਸ਼ੇ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਪਰਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਓਵਰੀਅਨ ਕੈਂਸਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਮਰ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਕਾਰਕ ਇਸਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਉਮਰ, ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਓਵਰੀਅਨ ਜਾਂ ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, BRCA1 ਜਾਂ BRCA2 ਵਰਗੀਆਂ ਜੈਨੇਟਿਕ ਮਿਊਟੇਸ਼ਨਾਂ, ਕਦੇ ਗਰਭਧਾਰਣ ਨਾ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਹਾਰਮੋਨ ਰੀਪਲੇਸਮੈਂਟ ਥੈਰੇਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਖ਼ਤਰੇ ਦੇ ਕਾਰਕ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਬਿਮਾਰੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਵੇਗੀ, ਪਰ ਸਾਵਧਾਨੀ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਬਹੁਤ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਜਲਦੀ ਪਛਾਣ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਲੱਛਣ
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਓਵਰੀਅਨ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਅਕਸਰ ਹਲਕੇ ਅਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਪੇਟ ਜਾਂ ਮੂਤਰ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਿਨਾਂ ਲੱਛਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਜਾਂਚ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਕੇਸ ਦੇਰ ਨਾਲ ਪਤਾ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਭਾਵੇਂ ਲੱਛਣ ਸਧਾਰਣ ਲੱਗਣ, ਪਰ ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਫੁੱਲਣਾ, ਪੈਲਵਿਕ ਜਾਂ ਪੇਟ ਦਰਦ, ਜਲਦੀ ਭਰਾਪਨ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਿਸ਼ਾਬ ਆਉਣਾ, ਪਾਖਾਨ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ, ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਵਜ਼ਨ ਘਟਣਾ ਜਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਥਕਾਵਟ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੱਛਣ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਜਾਂਚ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਇਲਾਜ ਸੰਭਵ ਹੈ।
ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ
ਜੇ ਓਵਰੀਅਨ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਇਲਾਜ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਇਲਾਜ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਪੜਾਅ, ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸਿਹਤ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਰਜਰੀ ਰਾਹੀਂ ਕੈਂਸਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਟਿਸ਼ੂ ਹਟਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਮੋਥੈਰੇਪੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟਾਰਗੇਟਡ ਜਾਂ ਹਾਰਮੋਨਲ ਥੈਰੇਪੀ ਵੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ HIPEC ਵਰਗੀਆਂ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਭਾਵੇਂ ਓਵਰੀਅਨ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚਾਅ ਦਾ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਅਧਿਐਨ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗਰਭਧਾਰਣ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਣਾ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕ ਖ਼ਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਨਿਵਾਰਕ ਸਰਜਰੀ ’ਤੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਓਵਰੀਅਨ ਕੈਂਸਰ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇਸਦੇ ਸੁੱਖਮ ਲੱਛਣਾਂ ਕਰਕੇ “ਸਾਈਲੈਂਟ” ਬਿਮਾਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਇਸਦੀ ਜਲਦੀ ਪਛਾਣ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਦਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।